15 Mayıs 2019 12:42
-A +A
İsmail Tufan

İsmail Tufan

Manidar Olaylar ve İstatistiksel Manidarlık

Çınar Kırşehir Gazetesi Köşe Yazarı

 

 
İstatistik hayatımızın her alanında karşımıza çıkıyor. Bayramlarda trafik kazası istatistikleri, seçim öncesi anket istatistikleri, nüfus istatistikleri, kadın ve çocuk tacizi istatistikleri, hastalık ve hasta istatistikleri, bakıma muhtaçlık istatistikleri, engelli istatistikleri, vs. Buna rağmen p-değerini tanıyanların ve anlamını bilenlerin sayısı fazla değildir. Benden duymuş olmayın, bilim insanlarının bile p-değerini bilmediğini iddia eden – yabancı – bilim insanları vardır. Biz nezakete önem verdiğimiz için kimsenin kafasına “bu işi bilmiyorsun” demeyiz. Sivrisineğin sazıyla konuşmayı severiz. Ben gerontologum ve sadece gerontologlar hakkında konuşabilirim. Gerontolog meslektaşlarımız arasında istatistiği “yalamış yutmuş” dediğimiz tipler, p-değerini o kadar iyi bilir ki, anlatamam. Neyse gelelim bizim gerontologlar açısından zurnanın son deliği olan p-değerine.
 
11.Şubat 2016’da LIGO-Experiment astrofizikçileri büyük keşiflerini açıkladılar. İlk defa uzayın derinliklerinden gelen güçlü sinyalin, Einstein’ın yaklaşık 100 yıl önce çekim dalgaları hakkında ileri sürdüğü öngörü ile mükemmel bir şekilde örtüştüğünü duyurdular. Medyanın 5,1 Sigma gücündeki sinyale geniş yer ayırması dikkat çekti. Bulgunun “manidar” olduğu ve çekim dalgalarının varlığının kesin olarak kanıtlandığı açıkladılar.
 
İstatistiğin araçları ile hesaplanan böyle manidar değerler, bugün medyada ve araştırmacılıkta sanki “hakikat sınırı” gibi kabul edilmektedir. Ama kim manidarlığın hikayesine bakarsa, görecektir ki, Doğa Bilimlerinde büyük keşifler manidarlık hesaplarından bağımsız olarak gerçekleştirilmiştir.
 
Manidarlık, hakikatin sınırı hariç her şey olabilir. Manidarlığın sözde kesin olan sınırları aslında tamamen hissiyata dayanmaktadır. 
 
20.Mayıs 1747. İngilizler Fransa’yı ablukaya almaya çalışıyor. İngiliz gemisi Salisbury Biscay Koyu’nda devriye geziyor. İçinde 50 top, 300 bahriyeli ve meşe ağacından yapılmış tıka basa dolu yüzlerce fıçıda yiyecek ve içecek var. Bahriyelilere tayın olarak günde 500 gram ekmek, 3,5 litre bira, haftada 2 kilogram dana eti, 1 kilogram domuz eti, 1 kilogram mercimek, 1,5 litre yulaf unu, 170 gram tereyağı ve 340 gram peynir veriliyor. Fakat sekiz haftadır kara yüzü görmemiş olan askerlere günde adam başı 5000 kalori verseniz de kar etmiyor. “On iki hasta adamı üst güverteye sevk ettim”, notunu düşüyor geminin doktoru James Lind. “Vakalar birbirine daha fazla benzeyemez. Hepsinin diş etleri çürümüş, üzerleri leke dolu. Dizlerinde derman yok.” Lind açısından bu mükemmel bir manzaraydı. Çünkü iskorpitin sebebini bilmek istiyordu. Bahriyelilerin durumu birbirine ne kadar çok benzerse, uygulanacak tedavilerin etkilerini gözlemlemek de o kadar kolay olacaktı.
 Lind, hasta bahriyelilere her gün aynı menüyü veriyordu, ama bir farkla: İkişerli gruplara ayırdığı bahriyelilere elma şarabı, elma sirkesi, biraz sülfürik asit, deniz suyu, Hindistan cevizi unu ya da iki portakal veya bir limon veriyordu. Sonuç ise çok şaşırtıcıydı. 1753’te kaleme aldığı raporda şöyle diyordu: “En hızlı ve en başarılı etkiyi meyveler gösterdi. Altı günde bahriyelilerden biri görevinin başına dönebilecek hale geldi. Plymouth’a geri dönerken ikincisi de iyileşti.” İngiliz donanmasına ait her gemide 1795’ten beri limon suyu katılmış sıvı alkol bulundurulmasının sebebi Lind’in deneyleridir. O zamandan beri neredeyse hiçbir denizci iskorpite yakalanmamıştır.
 Lind’in katı deney kurallarının uygulandığı ilk deneyi yapan bilim adamı olduğu kabul edilir. Fakat raporlarında tablolara, istatistiksel rakamlara veya istatistiksel manidarlık değerlerine rastlamak mümkün değildir. Lindi’in deneyleri 170 yıl sonra bile iyi kurgulanmışsa ve efektleri kesinse inandırıcılığını korumayı başarmıştır. Pilin elektrokimyasal temelleri, elektromanyetik, radyoaktivite ve röntgen ışınları, bitkilerin hücrelerden meydana geldiği ve bölünme yeteneği, Samanyolu’ndan başka galaksilerin yer aldığı evrenin genişlediği, dolayısıyla bir başlangıcının olduğu sonucuna varılan bu 170 yıl içerisinde bilim, istatistiksel manidar değerlere (p-değeri) ihtiyaç duymamıştır.
 Kaynak:
Honey, Christian (2018). Eine signifikante Geschichte. Spektrum Kompakt 02.18, s.6-13. 


Anahtar Kelimeler : İsmail Tufan,
Print
Yorum Yap
Yorumunuz
1000

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

Facebook Yorumları
Dikkat Çekenler
Yazarlar
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Anket

Duyurular
Linkler
Arşiv
Günlük Gazeteler
Oku
Ziyaretçi Defteri
Hava Durumu
Hava Durumu
Yükleniyor...
E-Gazete
/Resimler/Editor/images/23%20Temmuz%20Sal%C4%B1%20-1.jpg

Facebook Twitter
2014 Kırşehir Haber 365 - tüm hakları saklıdırHaber Scripti Haber Yazılımı